نسل اوليها يادشان ميآيد كه پس از برگزاري انتخابات نخستین دوره مجلس خبرگان در 19 آذر61 در روز گرم 23 تیر 62 اولین نشست مجلس خبرگان رهبری افتتاح شد و از منطقه گرگان و دشت آيت ا... سيدكاظم نورمفيدي نيز حضور داشت. این دوره از مجلس خبرگان با شرکت 69 تن از نمایندگان خبره مردم سراسر کشور گشایش یافت.
مجلس خبرگان رهبری بر اساس قانون اساسی وظیفه رسیدگی به امور و وظایفی را دارد که بر اساس اصل110 قانون اساسی بر عهده رهبری گذاشته شده است. در جمهوري اسلامي ايران، رهبري، ركن اساسي و محور اصلي نظام است و اين جايگاه رفيع، در قانون اساسي به عنوان ضامن عدم انحراف سازمانهاي مختلف از وظايف اصيل اسلامي خود شناخته شده است. حوزه وسيع و سنگين مسووليتهاي رهبري و نقش بنيادين آن در سلامت نظام سياسي ايجاب ميكند كه شايستهترين فرد، عهده دار آن شده و شخص رهبر، داراي بالاترين صلاحيتهاي علمي، اخلاقي، سياسي و از برترين تواناييها برخوردار باشد.
از اين رو، براي آنكه انتخاب اين مقام بر طبق معيارهاي لازم صورت گيرد، انتخاب رهبر از سوي مردم، به وسيله نمايندگان خبره آنان صورت ميپذيرد. به اين ترتيب كه خبرگان، منتخب مردم هستند و رهبر، منتخب خبرگان. رهبر منتخب خبرگان، ولايت امر و همه مسووليتهاي ناشي از آن را بر عهده خواهد داشت. همچنين در صورتي كه رهبري از انجام وظايف قانوني خود كه در قانون اساسي مذكور است ناتوان شود، از مقام خود بركنار خواهد شد كه تشخيص اين امر نيز برعهده خبرگان رهبري است. مجلس خبرگان يكى از نهادهاى عالى است كه در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران پيش بينى شده و سه وظيفه مهمِ شناسايى، انتخاب و نظارت بر رهبرى را عهدهدار است. اعضاى اين نهاد عالمانى متعهدند كه از سوى مردم برگزيده مىشوند.
بر اين اساس اولين مجلس خبرگان رهبري در شرايطي كه كشور، در حال نبردي نابرابر با حكومت عراق و دنياي استكبار بود و عراق براي شكست ايران، هر روز به شيوهاي جديد در جنگ متوسل ميشدند تشكيل شد. در اين ميان انتخابات اولين دوره مجلس خبرگان رهبري، با شركت هجده ميليوني مردم شجاع و مقاوم ايران در 19 آذر 1361 برگزار شد و 75 نفر از نمايندگان مجلس خبرگان تعيين شدند. در نهايت اولين نشست مجلس خبرگان رهبري كه در واقع نخستين مجلس خبرگان جامعه اسلامي پس از خبرگان قانون اساسي بود، در 23 تيرماه 1362 تشكيل گرديد و با پيام حضرت امام (ره)، افتتاح شد. مهمترين اقدام در كارنامه مجلس اول خبرگان رهبري، تلاش به موقع آن پس از ارتحال حضرت امام (ره) در تعيين مقام معظم رهبري حضرت آيتا... خامنهاي است. مدت هر دوره مجلس خبرگان، هشت سال و دوره سوم مجلس خبرگان از سال 1378 آغاز شد.
حضرت امام (ره) از سال هاى نخستين شكلگيری اين نهاد، به تبيين جايگاه اين مجلس و تشويق و ترغيب مردم به حضور در انتخاب خبرگان پرداخت و نيز خبرگان منتخب مردم را به دقت در انجام وظيفه توصيه فرمود. امام در قسمتى از پيامى كه به هنگام گشايش اولين دوره مجلس خبرگان ارسال داشتند، فرمودند: … و اكنون شما اى فقهاى شوراى خبرگان و اى برگزيدگان ملت ستمديده در طول تاريخ شاهنشاهى و ستمشاهى, مسووليتى را قبول فرموديد كه در رأس همه مسئوليتها است و آغاز به كارى كرديد كه سرنوشت اسلام و ملت رنجديده و شهيد داده و داغديده در گرو آن است.
همچنين بر مبناى قانون اساسى اولين آييننامه تشكيل مجلس خبرگان را در دوره اول بايد فقهاى شوراى نگهبان تنظيم كنند، در آن آيين نامه، مدت مجلس خبرگان را هشت سال در نظر گرفتهاند. اولين دوره انتخابات اين مجلس در تاريخ 19/9/ 1361 برگزار شد. شرايط مهم خبرگان اين مجلس به شرح زير است: الف- اشتهار به ديانت و وثوق و شايستگی اخلاقی، ب- اجتهاد در حدی که قدرت استنباط بعضی مسائل فقهی را داشته باشد و بتواند ولی فقيه واجد شرايط رهبری را تشخيص دهد، ج- بينش سياسی و اجتماعی و آشنايي با مسائل روز، د- معتقد بودن به نظام جمهوری اسلامی ايران، ه- نداشتن سوابق سوء سياسی و اجتماعی
تشكيلات درونى و ساختار و سازمانِ مجلس خبرگان بدين صورت است که دارای يك هيئت رييسه، دبيرخانه، چند كميسيون و يك هيئت تحقيق است. هيئت رييسه در خود مجلس با اكثريت آرا انتخاب مىشوند و مركب است از رييس مجلس, نائب رييس اول و دوم و منشى اول و دوم. مجلس خبرگان دارای يك نشست سالانه که بر اساس ماده 18 آييننامه داخلى مجلس خبرگان، اين مجلس سالى يك بار به مدت دو روز اجلاسيه رسمى دارد. نشست ديگر نشستهای فوقالعاده است که در شرايط لازم و مقتضی برگزار میشود.
مهمترين ويژگی های اين ساختار نيز از ديدگاه انديشمندان امور فرهنگی در دو مقوله زير قابل ارزيابی است:
1- زمينه سازی برای حضور مردم در صحنههای اجتماعی و اعطای حق انتخاب و تصميمگيری (در گسترده ترين شکل ممکن به مردم).
2- مرتبط ساختن زندگی اجتماعی مردم با اصول و ارزش های دينی و رنگ و بوی الهی بخشيدن به کليه رفتارها و عملکردهای اجتماعی.
خبرگان علاوه بر آنکه سطح اعتلای فرهنگی و آزادی انديشه مردم ما را برای جهانيان ترسيم میسازد، جهتگيریهای اعتقادی و اخلاقی اين مردم را نيز که در اعتماد به عالمان راستين دين و تبعيت از شخص ولی فقيه ظهور يافته است به عنوان پشتوانه صحت و سلامت آن به همگان معرفی میکند.
با در نظر گرفتن اين مهم از هم اكنون تلاش گستردهاي در سراسر كشور جهت تعيين كانديداهاي اصلح آغاز شده است كه در راس آن ها گروهها و جناح مهم به ويژه در جامعتين(جامعه مدرسين حوزه علميه قم و جامعه روحانيت مبارز) قرار دارند. تحليل رفتارهاي سياسي و انتخاباتي جامعتين نشان ميدهد كه پس از انتخابات رياست جمهوري نهم اين دو اشتراكات بسياري يافتهاند و در پي آن هستند با حمايت هريك از ديگري كرسيهاي مجلس خبرگان رهبري را از دست ندهند. اين فرضيه احتمالي از آن جهت اهميت دارد كه از يك سو انتخابات مذكور با سرنوشت نظام تنيده شده است و بزرگان و عالمان كشور حساسيت ويژهاي نسبت به آن دارند و هم انتخابات مجلس خبرگان به دليل تاثيرگذاريهاي آن بر جايگاه رهبري در قالب يك انتخابات عادي قابل بررسي و تحليل نيست.
هرچند از منظر رفتارشناسي انتخاباتي، ليستهاي اوليه كه در حال انتشار هستند بيش از همه رويكرد پروپاگاندايي دارند اما واقعيت نهفته در آن نشان از دغدغه بيش از پيش اعضاي جامعتين نسبت به انتخابات مجلس خبرگان رهبري دارد. در آخرين خبر نيز خبرگزاري بازتاب متعلق به اصلاح طلبان، نامزدهاي مورد تاييد جامعه مدرسين حوزه علميه قم و جامعه روحانيت مبارز در سه استان گلستان، مازندران و گيلان را به مقطع نهايي نزديك اعلام كرد.
بازتاب روز شنبه گذشته ساعت10و45 دقيقه پيش از ظهر خبري روي تلكس خود برد كه گمانهزنيهاي مربوط مجلس خبرگان رهبري را به سوي تحليل ديگري ميكشاند. اين خبرگزاري از يكي از راهكارهاي قرين به عمل جامعتين خبر داد. به عبارت ديگر اگر اصولگرايان بخواهند با شدت و حدّت وارد انتخابات خبرگان رهبري شوند اين دو ولو غيررسمي با كانديداهاي مجمع روحانيون ائتلاف خواهند كرد چرا كه بعيد به نظر ميرسد با ليست اصولگرايان كنار بيايند. هرچند از قرار معلوم اصولگرايان نيز اصراري بر سهيم شدن با جامعتين ندارد.
اين خبرگزاري در خبر غيررسمي خود آورده است: آيتا... مهدوي كني دبيركل جامعه روحانيت مبارز تهران در جلسات اين تشكل كه در آن بر سر كانديداها بحث و بررسي صورت ميگرفته اظهار كرده است حتي بايد به برخي نمايندگان كه در خبرگان انتقاداتي وارد ميكنند ميدان دادتاخبرگان فضاي جامعتري پيدا كند. .
بنابراين گزارش، استان گلستان دو نماينده و گيلان و مازندران، هريك چهار نماينده در مجلس خبرگان دارند. .
بر پايه گزارشهاي رسيده به بازتاب، آيات و حجج اسلام، مختار امينيان، عباس محفوظي، زينالعابدين قرباني و محمدعلي تسخيري به احتمال زياد، نامزدهاي مورد تاييد اين دو تشكل در انتخابات آتي خبرگان خواهند بود و در استان گيلان نيز آقايان صادق اردشير لاريجاني و سيدجعفر كريمي كلايي در ليست جامعه مدرسين و جامعه روحانيت مبارز هستند.