مقدمه

با انتشار کتاب «موج سوم» آلوین تافلر، زبان و ادبیات بشر رنگ و بوی دیگری یافت. شاید بتوان گفت که این کتاب نمایانگر مهم‌ترین نظریه‌ تافلر است که موج سوم را به دو موج بزرگ دیگر در توسعه‌ بشر افزوده است1. البته «تئوری دهکده جهانی» مارشال مک لوهان2 و «تئوری کومه های شخصی» مانوئل کاستلز 3 را نیز باید به آن افزود. مک لوهان، که غالباً به عنوان پیشگوی عصر الکترونیک از او یاد می شود، بیان داشت: «رسانه خود پیام است»، همه فقط گوش کردند. اما نمی دانستند که آن چه در عرصه تکنولوژی و ارتباطات از پی می آید نه یک بار، بلکه صدها بار صحت گفته او را اثبات می نماید.

در این میان بیشترین بهره را از تکنولوژی و ارتباطات، روابط عمومی ها برده اند. روابط عمومی که چندی پیش، مرده فرض می شد، ناگهان در نتیجه رسانه مدرن نیروی حیاتی تازه ای گرفت. روابط عمومي در سال هاي اخير دچار تحولات فراوانی شده است كه اهميت و جايگاه بالاي آن را در حل و فصل بحران ها، فرهنگ سازی، ايجاد تفاهم میان افكار عمومي و سازمان و اعتمادسازی آشكار مي سازد.

سیر تطور روابط عمومی

این امر زمانی روشن تر می شود که بدانیم روابط عمومی در دوران مدرنیسم به حد والایی از توسعه مندی رسید که طلیعه آن روابط عمومی الکترونیک EPR دست یافت. روابط عمومی الکترونیک به نوعی از روابط عمومی اطلاق می شود که در آن از ابزارهای الکترونیک نظیر سیستم پاسخگویی الکترونیک، رادیو،Voice  و نظایر آن برای انجام ماموریت های روابط عمومی استفاده می شود. قراردادن متون انتشاراتی تولید شده در روابط عمومی با همان شکل و فرمت مثلاً در قالب PDF نیز در چارچوب روابط عمومی الکترونیک قرار می گیرد. در روابط عمومی الکترونیک به جای بهره گیری از شیوه های سنتی مواجهه با مشتریان یا مخاطبان، از تکنولوژی های الکترونیکی به منظور سهولت، سرعت و فراگیری بیشتر استفاده می شود. در هر صورت فرآیند گام گذاشتن روابط عمومی از شکل سنتی به عرصه الکترونیک، یک جهش و گام اساسی برای ورود به دنیای مجازیCyberspace  محسوب می شود و سنگ بنای سایر فعالیت های روابط عمومی در فضای آنلاین در همین مرحله گذاشته می شود.

شاید بتوان گفت بعد از فرایند تبدیل روابط عمومی سنتی به روابط عمومی الکترونیک، انجام فعالیت ها در چارچوب روابط عمومی دیجیتال، دومین گام بنیادی در این راستا تلقی می شود. در روابط عمومی دیجیتال، متون تولیدی و محتوای مورد نظر Contents از فرمت معمولی چاپی به فرمت «صفر و یک» تبدیل و به عبارت دیگر در این حالت، صفحات PDF تبدیل به صفحات HTML 4 می شود. در روابط عمومی دیجیتال هنوز محتواها همان محتواهای روابط عمومی سنتی هستند با این تفاوت که قابلیت جستجو Search و کپی مطالب به صورت Text برای مخاطب وجود دارد. برخی از اسناد، نامه ها، فرم ها و تقاضاها به وسیله ابزارهایی نظیر ایمیل امکان ارسال و نقل و انتقال دارند، اما جهت فعالیت هنوز یک طرفه است؛ یعنی هنوز ارتباط فرد به فرد یا چهره به چهره در فضای سایبر، برقرار نشده است و همه چیز در یک چارچوب به شدت بوروکراتیک و مطابق ضوابط حاکم بر فضای رسمی و اداری روابط عمومی ها صورت می گیرد.

در این مقطع زمانی به روابط عمومی آنلاین می رسیم. در این مرحله، روابط عمومی گامی بلند و شتابان به سمت تحول ماهیت فرآیندهای روابط عمومی برمی دارد. با آنلاین شدن روابط عمومی، خدمات به صورت شبانه روزی در اختیار مخاطب و مشتری قرار می گیرد. برای رسانه های مبتنی بر وب اعتبار قائل می شود، خبردهی و خبریابی مبتنی بر فضای وب مرسوم می شود، اخبار روابط عمومی علاوه بر رسانه های مکتوب  printed Mediaو رسانه های صوتی و تصویری، برای رسانه های آنلاین و اینترنتی نیز ارسال می شود، همایش های خبری آنلاین برگزار می شود، امکان انتشار همزمان مصاحبه ها و گفتگوهای زنده روی اینترنت فراهم می شود، تکذیبیه ها و پاسخ های رسمی برای نشریه های الکترونیکی، سایت ها، وبلاگ ها، روزنت ها و خبرگزاری های اینترنتی فرستاده می شود و به طور کلی روابط عمومی آنلاین نسبت به محتوای تولید شده در اینترنت عکس العمل نشان می دهد. هم چنین شرکت در چت روم ها و ارسال نامه ها از طریق پست الکترونیکی جدی گرفته می شود و وب سایت سازمانی فعال می شود.

روابط عمومی باز هم توسعه یافت و روابط عمومی سایبر خلق شد. شاید بتوان گفت کامل ترین و جامع ترین شکل متصور برای روابط عمومی الکترونیک، روابط عمومی سایبر است. منظور از روابط عمومی سایبر، فرآیندی است که در آن روابط عمومی به صورت کاملاً آنلاین درآمده که ویژگی تعاملی و مشارکت پذیری آن بسیار برجسته و بارز است. مخاطب یا مشتری در روابط عمومی سایبر در جایگاه اول اهمیت ایستاده است و به جای توده های انبوه به تک تک افراد توجه کامل می شود. هیچ نامه ای بدون پاسخ نمی ماند و هیچ انتقادی از نظرها پنهان نمی شود، کارکنان روابط عمومی سایبر نه فقط در ساعات اداری، بلکه در تمام مدت شبانه روز و در تمام ایام هفته و در تمام زمان ها و مکان ها به انجام فعالیت می پردازند. گاهی رخدادی در یک روز تعطیل نیازمند توجه، واکنش یا پاسخ است و این کار باید توسط کارکنان روابط عمومی سایبر و با استفاده از اختیارات و سطوح دسترسی Access آن ها به وب سایت سازمانی یا پست الکترونیک یا پیام رسانان فوری صورت گیرد.

بنابراین در روابط عمومی سایبر، مفهوم کار و ساعت کاری تغییر پیدا می کند و حضور در چنین نهاد یا سازمان یا بخشی به منزله یک شغل تمام وقت محسوب می شود. داشتن تخصص های ویژه، تسلط به نرم افزارها و مهارت های دیجیتالی از جمله ضرورت های نیروهای روابط عمومی سایبر است. ارائه خدمات آنلاین بدون نیاز به حضور مشتری یا مخاطب بخش دیگری از فعالیت های روابط عمومی سایبر است که آن را تا حد زیادی به فرآیند تجارت الکترونیک نزدیک می کند. شاید بتوان گفت بدون ورود سازمان به عرصه تجارت الکترونیکی امکان استقرار کامل روابط عمومی الکترونیک نیز وجود ندارد و چه بسا زیرساخت ها و بسترهای فنی و مخابراتی و ارتباطی این دو پدیده و فعالیت مشترک باشد. استفاده از تازه ترین تکنولوژی های اطلاعاتی هم چون پادکستینگ 5 ، خبرخوان  RSS، ویکی پدیا  wikipedia، کانترینگ(شمارنده) countering، جستجو Searching ، تالارهای گفتگو Forum 6 ، خبرنامه های الکترونیکیNewsletter  ، چت روم ها، مسنجرهاMessengers  ، وبلاگ سازمانی و... از دیگر ویژگی های روابط عمومی سایبر است، در حقیقت یک روابط عمومی سایبر باید پا به پای پیشرفت تکنولوژی، بر مهارت های خود بیفزاید و به اصطلاح از قافله فناوری عقب نباشد. سیستم های نظرسنجی اینترنتی، افکارسنجی های مبتنی بر وب نیز در این چارچوب مورد بررسی قرار می گیرند.

داشتن یک وب سایت سازمانی قوی با امکانات چند رسانه ای  Multimediaو فعالیت در خارج از مرزهای جغرافیایی یک کشور، روابط عمومی سایبر را تبدیل به حوزه ای بین المللی می کند که با مخاطبان جهانی مواجه است. جایگاه سازمان در موتورهای جستجو، امکان جستجو در سایت، پاسخ فوری به نظردهندگان، دخالت دادن مخاطبان در فرآیندهای تصمیم گیری و فعالیت ها، تعامل با سازمان های همسو از دیگر مواردی است که روابط عمومی سایبر به آن توجه دارد.

البته روابط عمومی اینترنتی هم خلق شد. برخی سازمان ها اصولاً بر بستر اینترنت متولد شده اند و در همان فضا فعالیت می کنند و حیات و ممات آن ها وابسته به جایگاه شان در اینترنت است. مهم ترین فعالیت این سازمان ها در عرصه اینترنت برای بقا و رشد و توسعه، در چارچوب روابط عمومی اینترنتی انجام می شود. کارکنان چنین نهادی هر یک از برخی جهات به کارمندان بالقوه و بالفعل روابط عمومی تبدیل می شوند. در روابط عمومی اینترنتی با مفهوم و چارچوب فوق، همه امور فوق العاده تخصصی و فنی است و استفاده حداکثری از تکنولوژی های نرم افزاری و اطلاعاتی صورت می گیرد. روابط عمومی اینترنتی خود به دنبال ابداع شیوه ها و متدهای جدید برای رشد سازمان و ارتقای جایگاه آن در جهان است.

و آخرین چشم بندی روابط عمومی الکترونیک، روابط عمومی مجازی است. روابط عمومی مجازی را می توان نوعی از روابط عمومی دانست که وجود خارجی ندارد، هرچند ممکن است سازمان اصلی متبوع آن در جهان واقعی وجود داشته باشد. این فرآیند اشاره به نوعی از فعالیت روابط عمومی دارد که فعالیت های آن در چارچوب سازمان بروکراتیک نیست و هریک از ماموریت های آن توسط بخش خصوصی یا اشخاص منفرد در خارج از سازمان انجام می شود. روابط عمومی در این شکل، به صنعت تبدیل می شود و امور آن توسط متخصصان هر فن با استفاده از تازه ترین فناوری ها صورت می پذیرد و نتایج آن در اختیار سازمان قرار می گیرد.

روابط عمومی معناگرا

با فرارسیدن عصر پسامدرن، طبیعی است که روابط عمومی نیز دچار دگرگونی جدی شد که از آن می توان به عصر روابط عمومی معناگرا(سمانتیک) semantics public relations نام برد. در دوران پسامدرن بیش از همه فراروایت های بشری دچار ساختارشکنی شده و نوع دیگری از روایت پیش روی بشر نهاده شد. بدین جهت بیراه نخواهد بود اگر به این دوران عنوان «پساروابط عمومی» داده شود که مهمترین جلوه آن روابط عمومی معناگرا است.

اما برای آن که به تبیین بیشتری در حوزه معناگرایی روابط عمومی دست یابیم ابتدا می بایست به تشریح وب معنایی semantics web بپردازیم. وب معنایی نسل بعدی شبکه جهانی وب است. برخی به آن وب 3 می گویند و عده ای آن را «وب زبان طبیعی» می نامند. در وب ۱ کاربران مصرف کننده اطلاعاتی هستند که توسط فرستنده عرضه می شود. در وب ۲ کاربران نیز اطلاعات خودرا می توانند به نمایش بگذارند و پدیده هایی مثل ویکی پدیا، یوتیوپ و RSS متولد می شوند. اما در وب ۳ علاوه براین ها، نرم افزار های عامل(اجنت ها) برای کاربران تصمیم گیری می کنند و مثل یک دستیار شخصی عمل می کنند. در واقع وارد حوزه معنایی و آنتولوژی(هستی شناسی) می شوند. از این پس با وب معنایی شاهد روزنامه ها و روابط عمومی های معنایی خواهیم بود. آنتولوژی وب معنایی مبتنی بر حجم فزاینده اطلاعات موجود در فضای مجازی است. در این فضا بر اساس داده های شخصی کاربران و اطلاعات جمعی، وب می تواند برای هر خواسته ای از خواسته های کاربران برنامه ریزی کند.

بنابراین بنیان و شالوده روابط عمومی معناگرا بر روابط عمومی مجازی و نهایت توسعه این زمانی آن، وب معنایی نهاده شده است. تحولات شتابناک در عرصه های فن آوری، جهانی شدن و روابط عمومی، وضعیت جدیدی را پیش روی ما گذاشته است که به ناچار از روابط عمومی الکترونی به سوی روابط عمومی معنایی گام برمی داریم. سیر تحولات فناوری اینترنت، در سه وجه است. وجه اول فقط برداشت اطلاعات از شبکه است، وجه دوم همزبانی برداشت اطلاعات و ارایه اطلاعات، و وجه سوم برداشت و انتقال اطلاعات بر مبنای خواسته هاست؛ و این یعنی روابط عمومی معناگرا.

روابط عمومی که تنها به برداشت و انتقال اطلاعات محدود نمی گردد. شاید بتوان گفت روابط عمومی الکترونیک شامل وجه اول و دوم است و روابط عمومی معناگرا هر سه وجه را در خود جا داده است. اگر ویژگی های روابط عمومی الکترونیک را تولید خبر، خبرنویسی، پراکنده بدانیم در روابط عمومی معناگرا تولید معنا، تفسیر، تجمیع و نظارت حقیقی از ویژگی های اساسی آن است. در روابط عمومی الکترونیک شما مشاور هستید و در روابط عمومی معنایی یک دستیار.

در روابط عمومی الکترونیک تولید خبر صورت می‌گیرد در حالی که در روابط عمومی معنایی یک معنا تولید می‌شود. در روابط عمومی الکترونیک شما یک خبرنگار هستید که بر داده‌ها نظارت‌ هم می‌کنید اما در روابط عمومی معنایی شما یک گزارشگر و مفسر هستید که هم نظارت می‌کنید و هم در حقیقت یک روابط عمومی ناظر می‌باشید. روابط عمومی معناگرا جوابی به خواسته‌ و نیاز مخاطب امروز است. روابط عمومی معناگرا مخاطب را به طور کامل می‌شناسد. به عبارت دیگر در این نوع از روابط عمومی، فعالان روابط عمومی به جای این که صرفاً دستور مدیر را انجام دهند از تفویض اختیار حقیقی بهره‌ می‌گیرند.

یعنی بپذیریم که انسانِ روابط عمومی، دیگر نمی تواند قائل به گزاره ها و پيش فرض‌هاي assumption ذهنی(عینی) و سابژکتیویته باشد بلکه می بایست دست به کار شود و ساخت های ابژه(سوژه) هاي محيط بيرون بپردازد.

ویژگی های های روابط عمومی معناگرا

مردمی تر شدن- ساز و کار خودترمیمی- جهش در معنای آموزش- پویایی داده ها- پایبندی به مفهومی به نام سرویس- به سمت مدل های توسعه باز- انعطاف پذیر و مشارکت جو برای سیستم های تولید محتوا- و... ویژگی هایی هستند که می توانند به کاهش هزینه های تولید و پردازش اطلاعات، افزایش آگاهی عمومی و افزایش کارایی سیستم ها منجر شوند. یکی از مهم ترین مصادیق روابط عمومی معنایی عبارت است از است غیرتجاری کردن دانش از طریق به کارگیری رهیافت توسعه باز open development است. در این شیوه، مخاطبان می توانند در فرآیند توسعه یک فعالیت و یا یک فرایند آزادانه مشارکت داشته باشند و به طور رایگان از حاصل آن استفاده کنند. این در حقیقت سطح متعالی تری از آموزش است. یک مخاطب جدید همواره می تواند به بایگانی تعاملات قبلی گروه مراجعه کند و خود را در اسرع وقت به سطح فعلی گروه برساند و پس از آن هم در جلو بردن دانش گروه نقش داشته باشد و هم از این خرد جمعی چیزها بیاموزد.

به هر حال واقعیت این است که امروزه فعالیت روابط عمومی از قالب های سنتی خود خارج شده و اشکال متنوع و متفاوتی به خود گرفته است. وجه مشترک همه این فعالیت ها، استفاده از فناوری های اطلاعاتی و افزایش قدرت تعامل با مخاطب است. در واقع آن چه روح روابط عمومی را می سازد، بینش حاکم بر آن است و فناوری، ابزاری برای تحقق این آرمان بشمار می آید.

پانوشت ها:

1- اولین موج شامل کشاورزی و تحولات انسانی از شکارچیان به افراد ساکن شده در مزارع است. این کار انسان را از تلاش دایم برای امرار معاش رها ساخت و ثبات و امنیت لازم برای توسعه‌ فنون و فن‌آوری‌ها که مبنای تمدن امروز هستند را فراهم آورد. موج دوم، انقلاب صنعتی است که دربرگیرنده‌ حرکت به سمت روش‌های تولیدی و سازماندهی نیروی کار است که جهان صنعتی مخلوق آن است. بهره‌برداری از مواد اولیه، تولید انبوه و کاربرد فزاینده‌تر فناوری، رفاه و سعادت را برای کشورهایی به دنبال داشته که از عهده‌ تغییرات لازم برآمده بودند. موج سوم تافلر، تحولی پس از دوران صنعتی و مبتنی بر اطلاعات است که به گفته‌ او در دهه‌ 1950 آغاز شده است.

البته گفتنی است مبدع نظریه موج چهارم، «عصر مجازی سه بعدی» برای اولین بار در دنیا، دکتر علی‌اکبر جلالی است.

2- آنتولوژي به عنوان شاخه‌اي از فلسفه، علمي است درباره‌ي آن‌چه هست، درباره انواع و ساختار شي‌ها، خواص، رخدادها، فرايندها و روابط هر تکه از پهناي واقعيت. فلاسفه غالباً آنتولوژي را به عنوان معادلي براي متافيزيک به کار مي‌برند و متافيزيک خود اصطلاحي است که شاگردانِ نخستين ارسطو براي اشاره بدان‌چه وي «فلسفه‌ اولي» مي‌ناميد، وضع کرده‌اند. آنتولوژی به عنوان یک ابزار قدرتمند برای نمایش و بیان دانش مربوط به یک حوزه در یک قالب رسمی و قابل پردازش توسط ماشین، مطرح است. به کمک آن می توان ارتباط بین سیستم های ناهمگون را برقرار کرد و تعامل و ارتباط متقابل بین برنامه ها، ماشین ها، و سیستم های ناهمگون را بهبود داد.

2- مارشال مک‌لوهان Herbert Marshal Mcluhan (۲۱ ژوییه ۱۹۱۱- ۳۱ دسامبر ۱۹۸۰) پرفسور مرکز مطالعات رسانه‌ای تورنتو، و مطرح‌کننده مفهوم «دهکده جهانی» و جمله معروف «رسانه همان پیام است» بود. او از نظر توجه به فناوری‌های ارتباطی، جزو چهره‌های پیشتاز در این قلمرو به حساب می‌آید. طبقه‌بندی رسانه‌ها به سرد و گرم نیز از کارهای اوست. او به تلویزیون صفت«غول خجالتی»، و به رادیو صفت«طبل قبیله‌ای» را داد.

3- پروفسور مانوئل كستلز Manuel Castells  واضع تئوری «کومه های شخصی Individual cottage» در سال 1942 در اسپانیا به دنیا آمد. پس از گرفتن دکترای جامعه‌شناسی از فرانسه و تدریس در دانشگاه‌های سراسر جهان، استاد کرسی «جامعه‌شناسی شهر» در دانشگاه برکلی آمریکا است. کاستلز بیشتر به جامعه‌شناسی تضاد علاقه‌مند بوده و رویکرد غیرذات‌باورانه و ساختاری دارد. آثار عمده‌ی او در حوزه‌ جامعه‌شناسی شهر، جهانی‌شدن، جامعه‌اطلاعاتی، اقتصاد سیاسی، فرهنگ، هویت و سیاست در دنیای معاصر به رشته‌ی تحریر در آمده است.

4- صفحات  HTMLسرواژه HyperText Markup Language و به معنای « زبان نشانه‌گذاری اَبَرمتن» است که البته برخی آن را «زبان علامت‌گذاری فرامتن» ترجمه کرده‌اند. HTML سنگ بنای وب است؛ یک زبان کامپیوتری که برای تدوین قالب و طراحی صفحات وب به کار برده می‌شود. دستورالعمل های این زبان، برچسب(Tag) نام دارند که محتوای یک صفحه وب، به وسیله آن ها، نشانه‌گذاری شده و بدین‌ترتیب، نحوه نمایش آن صفحه برای مرورگرهای وب، توصیف می‌شود.

5- پادکستینگ podcasting یک روش ارائه محتوا در اینترنت است که بر مبنای فایل های صوتی کار می کند. مانند سایر روش های ارائه اطلاعات به صورت فایل های صوتی مثل Radio Broadcasting و Online Audio/Video streaming که بر اساس ارسال فایل های صوتی کار می کنند، روش پاد کستینگ نیز اساساً شبیه همین روش ها است ولی چند تفاوت عمده و متمایز کننده دارد.

6- تالارهای گفتگو Forum در زبان لاتین به معنی « میدان، بازار، محل مجمع عمومی، دادگاه و...» است که در اینترنت و کامپیوتر به یک مجمع عمومی اطلاق می شود که هرکس از هرجا با هر سطح معلومات می تواند در یک فروم عضو شود و با اعضای دیگر در هر زمینه ای به بحث و گفتگو بپردازد و دانسته ها و اطلاعات خود را با دیگران به اشتراک بگذارد. فروم ها به طورکلی به دو دسته تقسیم می شوند که شامل فروم های عمومی و تخصصی می شوند.

مراسم بزرگداشت 275 مین سالگرد تولد شاعر بزرگ ترکمن، مختومقلی فراغی در تالاب بین المللی آلماگل روز پنج شنبه 19 اردیبهشت ماه امسال برگزار شد. مختومقلی فراغی چهره نام آشنا عرصه علم و ادب و ستاره درخشانی است که با درخشانی خود، راهنمای دوستان حکمت و معرفت می باشد. مختومقلی فراغی بزرگترین شاعر و عارف نامی ترکمن و یکی از مفاخر فرهنگی کشور عزیزمان ایران است. این شاعر فرهیخته درسال 1153 ه.ق در روستای حاجی قوشان در حومه گنبد کاووس به دنیا آمد. درسال 1210 ه.ق درسن 57 سالگی درکنار چشمه «عباساری» واقع در ضلع جنوبی کوه«سونگی داغ» چشم از جهان فروبست و آن گاه در قبرستان «آق توقای» در کنار مزار پدر و استاد اولیه اش دولت محمد آزادی چشم به خاک سپرده شد. مختومقلی ابتدا در حوزه علمیه زادگاهش و از محضر پدرش استفاده می کند. سپس در محل «قزل آیاق» در مدرسه ادریس بابا مشغول تحصیل شد. پس از آن برای ادامه تحصیلات علوم دینی به بخارا می رود و در آن جا با عارف صاحب نامی به نام نوری کاظم آشنا می شود و از محضر آن استاد فاضل بهره می گیرد. پس از آن دوستی عمیقی بین آنان بوجود می آید. مختومقلی آن گاه به همراه نوری کاظم راه سفر افغانستان و هندوستان را در پیش می گیرد و  پس از شش ماه سیر و سلوک و اندوختن دانش و تجربه از طریق کابل به ازبکستان و سرانجام به ترکمنستان می رود و در مشهور ترین حوزه علمیه خوارزم به نام«شیرغازی» به مدت سه سال به تحصیل و کسب علم می پردازد. سپس با کسب اجازه از اساتید خود به سرزمین خود به اطراف رودخانه اترک و میان ایل و تبار خود مراجعت می کند و تا پایان عمر در آن جا به کار و تربیت فرزندان عشایر ترکمن سرگرم می شود.

بخش گميشان با نام محلي کمش دپه (به زبان ترکمنی به معنای تپه نقره اي) كه قسمت اعظم مساحت شهرستان بندرتركمن را تشكيل مي دهد از شمال به جمهوري تركمنستان و از جنوب به بخش مركزي و از شرق به آق قلا، از شمال به بخش داشلي برون گنبد و از غرب به درياي خزر محدود مي شود و بخش مركز بخش هم شهر گميشان با حدود 15 هزار نفر جمعيت است. اكثريت مردم گميشان، تركمن بوده و به زبان تركمني صحبت مي كنند. اقتصاد اين شهر بر پايه كشاورزي، دامپروري و صيد ماهي استوار است. قالي و قاليچه از مهمترين صنايع دستي مردم گميشان است كه در اندازه هاي مختلف بافته شده و نقش عمده اي در تامين اقتصاد خانواده هاي تركمن دارد.

ترکمن صحرا منطقه‌ای در شمال شرقی ایران است و شهرهای گنبدکاووس، بندرترکمن، آق‌قلا، مراوه‌تپه، کلاله، سیمین‌شهر، گمش‌تپه، نگین‌شهر، انباراولوم و داشلی برون، بجنورد، درگز و اطراف تربت جام را دربرمی‌گیرد. اکثریت نسبی جمعیت ترکمن صحرا را ترکمن‌ها تشکیل می‌‌دهند که مردمانی ترکمن زبان و مسلمان(اهل سنت حنفی) می‌‌باشند.

ترکمن‌صحرا جلگه‌ای رسوبی هموار است که از عقب‌نشینی دریای خزر و تجمع رسوب های رودهایی نظیر اترک و آق سو به وجود آمده است. این جلگه عریض ترین بخش جلگه‌های خزری است که شمال استان‌های گلستان و خراسان شمالی را در بر می‌گیرد، این منطقه بین عرض های جغرافیایی ۳۶ درجه و ۳۰ دقیقه (جنوب گرگان) تا ۳۸ درجه شمالی (چات) و نیز طول های جغرافیایی ۵۳ درجه و ۵ دقیقه (بندرترکمن) تا ۵۶ درجه شرقی (مراوه تپه) در استان گلستان قراردارد (بدون احتساب شمال خراسان).

توضیح: چند وقتی که غیبت داشتم بابت مسئولیتی بود که بر عهده ام گذاشته اند. شده ام مدیر روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان گلستان.اگرچه سیاسی ننوشته ام اما این مطلب و مطلب بعدی حاصل این غیبت است.

استان گلستان يكي از مهمترين قطب هاي اكوتوريستي كشور است كه به لحاظ ويژگي هاي خاص اقليمي و آب و هوايی، ده ها منابع آبی اعم از دریاچه، رودخانه، چشمه، رود و جويبار در آن جاري است كه حاشيه اغلب آن ها در پيوند با ارتفاعات، پوشش گياهي دل انگيز، جنگل، چشم اندازهاي دل فريب كوهستان و ساير زيبايی هاي طبيعت، زمينه هاي بسيار مساعدي را براي تفريح و گذراندن اوقات فراغت فراهم كرده است. برخي از اين منابع آبی به عنوان زيستگاه هاي انواع ماهي و آبزيان محسوب مي شوند و قابليت ها و جاذبه هاي گردشگری شگفت انگيزي دارند. تعدادي ديگر نيز محل صيد و شكار ماهي، پرندگان بومي و مهاجر است که به برخی از منابع آبی استان اشاره می شود:

چاپ شده در: هفته نامه منطقه ای پیک سبز – شماره 240 – یک تیرماه جاری

بشر از لا به لاي تاريخ، دوراني را به ياد مي آوردكه پدران و مادرانش براي صحبت كردن و ايجاد ارتباط با يكديگر از ايما و اشاره استفاده مي كردند تا اين كه به مرور زمان، زبان اشاراتِ مكتوب توسط مللي چون فينيقي ها اختراع شد و از آن جا كليد ساخت الفبا زده شد. در ادوار بعدي، الفبا تكميل و طليعه ی ساخت كلمات و در پی آن جملات و در نهایت«زبان» آغاز شد و اين گونه بود كه انگار در ابتدا فقط کلمه بود و خدا به انسان كلمه را مي آموخت. امروز بشر به آن چه می گوید «زبان شفاهي» و با آن چه مي نويسد زبان مكتوب و يا «خط» گفته مي گويد. و به مواريث مكتوب و شفاهي برجاي مانده از گذشته هاي دور و نزديك «ادبيات» مي گويند.

در طول سده ی اخير دانشمندان علم زبان شناسي دريافته اند كه شمول زبان- که بخشی از ادبيات است- مي تواند بسيار گسترده تر از معناي مذکور آن باشد. به عبارت ديگر، در علوم، صنايع، سازمان ها، و... به هر عمل و محصولي كه موجب ارتباط با مخاطب شود «زبان» اطلاق مي شود. از اين منظر تمام پوسترها، فيلم ها، تراكت ها، بنرها، جشنواره ها، و... زبان هستند و لاجرم آن چه كه درآن ها نوشته و يا گفته مي شود جزوی از ادبيات تلقی می شوند.

پديده گردشگري نيز از اين مساله دور نيست. بسياري از كشورهاي دنيا در تلاشند با استفاده از ابزار مختلف، گردشگران بیشتر و در نتيجه ارز زیادتري به سوي خود جلب نمايند. در این میان مطمئناً هر كشوري که از زبان و ادبيات بهتر، قوي تر، و تازه تري استفاده كند پيروز است. و البته ايران براي آن كه به چنين وي‍‍ژگي يعني«گردشگران بیشتر و در نتيجه ارز زیادتري» برسد، شايسته است زبان و ادبيات گردشگري كشور حايز شرايط زير باشد:

1- اين نوع زبان و ادبيات ايجابي است نه سلبي. بدين معنا كه مي كوشد موجب و موجد جلب مخاطب و در نتیجه جذب او شود(که به این مخاطب پس از جذب، گردشگر می نامیم) نه آن كه وجه تدافعي آن پررنگ تر باشد؛ چون اصل بر استفاده و بهره است.

2- رئالیستی و بالتبع راستگو است. چون بي شك صادق ترين سبك و روش رئاليسم است. بدين جهت مهم ترين خصيصه زبان و ادبيات گردشگري، صداقت و واقعيت است. شايد از غلو براي القاي بیشتر به مخاطب/گردشگر بهره بگيرد اما هيچ وقت دروغ نمي گويد و بر داشته های خود تکیه دارد.

3- رويكردي مردم گرايانه دارد. زبان و ادبیات گردشگری در لایه های اولیه خود مخاطبان عام و قاطبه بشر را مدنظر دارد. می خواهد سفرها- به عنوان معروفترین مصداق گردشگری- همگانی شود و همگان از سفر برخوردار شوند. هرچند ملاک گردشگری بر غرابت زدایی از جاذبه های گردشگری است و كشورها با روش ها، مدیوم و ابزار جدید نظير اینترنت، کانال های تلویزیونی، نشریات، کتب و... در پی آنند به توسعه و گسترش گردشگري دست يابند. چرا که حس لذت جویی از جاذبه های گردشگری از طريق مشاهده نیز تامین می شودو مي توان با اندكي اغماض از آن به عنوان سفرهاي رايگان نام برد.

4- جهاني است و بيش از همه به دنبال جهاني سازي و گلوبالیسم است. امروزه گردشگری از جمله حوزه های مشترکی است که فهم و درک عمومی را در جهان بوجود آورده است. بنابراین گردشگران با سفرهای خود، در واقع مرزها و جداسازی های فرهنگی را برداشته اند و حتی موجب کاهش تنش های سیاسی شده و می شوند. زبان و ادبیات گردشگری زباني به شدت جهاني است و دايره شمول آن همه كشورها اعم از فقير و غني هستند. فلسفه گردشگری هرچند در جهان غرب خلط شده و آن را پوزیویستی می دانند اما الهام گرفته از سرچشمه های وحیانی و از مشرب های انسانی برخوردار است. چرا كه با فطرت آدمي مبني بر لذت و كام جويي از جاذبه هايي هستند كه يا خدادادي اند يا آن كه با يك واسطه، آفريده آدمي است. اين انسان محوريِ قرآني(1) گردشگري برآمده از چنين نهاد پاك است براي همين خود زمينه ساز ايجاد جوامع سالم و پاك است.

5- زبان و ادبيات گردشگري توسعه مدار است. كارشناسان توسعه پايدار و همه جانبه، يكي از محورهاي توسعه را گردشگري مي دانند. زبان و ادبيات آن نيز بر مدار ايجاد، اعتلا و تدوام صنعت گردشگري است تا از اين طريق، توسعه پايدار جامعه هدف شكل گيرد. 

***

آن چه كه رفت بخشي از ويژگي هاي زبان و ادبيات گردشگري است كه متاسفانه با آن كه ايران خود يكي از قطب هاي گردشگري جهان و تمام انواع گردشگر را براي تمام فصول سال در خود دارد اما ضعيف و وارداتي است. به عبارت ديگر براي شناسايي و معرفي گردشگري كشور ما هنوز نتوانسته ايم به گفتمان غالب گردشگري دست يابيم. چنين وضعيتي از سويي ربط و بستگي اصلي و حتمي به دولت ها باگرايش هاي سياسي خاص خود ندارد اما از سوي ديگر در برنامه هاي پنج ساله و سند بيست ساله توسعه كشور به طور مستوفا آمده و ديده شده است. گره در عدم وجود فرهنگ گردشگري است. زبان و ادبيات گردشگري از فرهنگ آن مي گذرد و ارتباط طولي با هم دارند.

اين تاسف بيشتر هم مي شود كه بدانيم، زبان و ادبيات موجود كشور به شدت ترجمه اي و وارداتي است و حتي در بومي كردن چنين ساختار وارداتي نيز چندان موفق نبوده ايم. كشور ايران با چنين عظمت فرهنگي و تمدني- چنان كه رفت جزو قطب هاي گردشگري جهان است- مي بايست جزو توليدكنندگان زبان و ادبيات گردشگري نيز باشد. هژموني فرهنگي و تمدني اتفاق نمي افتد مگر آن كه در توليد و اعتلاي بخش هاي مختلف فرهنگي و تمدني برآييم و موفق گرديم. اگر بپذيريم هژموني فرهنگي مي تواند همان استعمار و تهاجم فرهنگي باشد وظيفه و رسالت سنگين تري بر عهده ماست. چرا كه تنها «داشتن» مهم نيست مهمتر از آن، ارائه و انتشار داشته ها است. گردشگري ايران بي شك نياز به زبان و ادبياتي دارد كه برآمده از خويش باشد تا بتواند داشته ها و جاذبه هاي كشور را معرفي نمايد و به خلق نظريات و مباحث معرفتي در اين حوزه بپردازد.

پانوشت:

(1) از اين جهت بر سويه هاي ديني حوزه گردشگري تاكيد دارم كه مكاتب و نحله هايي چون اومانيسم در ذيل معناي ديني جهان قراردارد. بدين جهت بر كل آن نظر دارم نه يكي از فروعاتش.

نمد ساده‌ترين نوع فرش است و ساخت آن احتياج به دستگاه خاصي ندارد و نمدمالي از صنايع بسيار قديمي است. امروزه نمد در بيشترين نقاط ايران توليد مي‌شود که استان گلستان یکی از مهمترین مراکز نمدمالی کشور است و دو نوع متفاوت از هم، در نواحی مختلف آن مالیده می شده و خوشبختانه هنوز به طور کامل منسوخ نشده است1.

ایرنای استان گلستان این گزارش خبری را از یکی از مقالات من در دفتر سیزدهم دانشنامه گلستان تنظیم کرده است. متن کامل مقاله در پست بعدی خواهد آمد.

گرگان ، خبرگزاري جمهوري اسلامي ‪۸۷/۰۱/۱۴

داخلي. اجتماعي. صنايع دستي.

طرح و نقوش نمد تركمني از بي‌نظيرترين نقوش از جهات تنوع و تعدد در هنرهاي سنتي كشور به شمار مي‌رود.

نمد تركمن از انواع مهم و معروف نمد ايراني بوده كه در تركمن صحرا به ان "كچه" گفته مي‌شود.

تركمنها به نمدمالي "كچه باسماق "مي گويند و آن را به منظور پوشش اسب، زين و پوشاندن ديوارهاي آلاچيق استفاده مي‌كنند.

با توجه به فرارسیدن سال جدید از همه خوانندگان دشت تقاضا دارم در صورت تمایل با گذاشتن نظر، عملکرد دشت را در سال گذشته مورد نقد و بررسی خود قرار دهند. پس از پایان دو هفته "نظرات خوانندگان" تحت عنوان یک مطلب مستقل در دشت گذاشته خواهد. هم چنین دوستانی که در نظر دارد در این زمینه مطلب مفصل و جامعی بنویسند آن را به نشانی:

در دوره خاتمی نظریه ای مطرح شد که توسط جامعه شناسانی نظیر غلامعباس توسلی رد شد. نظریه فروپاشی اجتماعی در ایران در زیر سایه کاریکاتور شبیه حضرت امام(ره) در یکی از روزنامه های دوم خردادی گم شد. اما اگر فرضاْ ما هم قبول داشته باشیم که ساختار اجتماعی جامعه ایرانی بر اثر حوادث پس از پیروزی انقلاب اسلامی سالم و بی نقص مانده است اما مطمئناْ و به ویژه در دولت کنونی دچار فروپاشی اخلاقی در جامعه ایرانی شده ایم. البته این که می گویم طی کنونی نهم منظورم بر این نیست که تنها این دولت دچار چنین مشخصه ای شده بلکه کلیت جامعه و کلیت سیاست در ایران چنین شده اند. به نظر برخی سیاسیون اخلاقیات و مکارم اخلاقی جایی در سیاسی ندارد در حالی که حتی در کشورهای توسعه یافته نظیر آمریکا حداقلی از مکارم اخلاق مشاهده می شود.

در ایران امروز اقتصاد، سیاست، فرهنگ، دین و... بسیاری از حوزه های انسانی و تجربی دچار تشتت و فروپاشی اخلاقی شده اند. و آن چه که به عنوان توسعه علمی و فناوری های نانو ذکر می شود هرچند من امیدوارم اما به نظر توسعه اکواریومی و دوپینگی به نطر می رسد. سیاستمداران به راحتی دروغ می گویند، به راحتی رنگ عوض می کنند، به راحتی به پست و مقام می رسند و... یعنی چطوری؟!! قبول دارم در کلیت دولت خاتمی این اوضاع و احوال کمتر بود اما در آن زمان نیز چنین ویژگی به چشم می آمد.  اتفاقاْ آمار قابل توجه ای چون افزایش نرخ طلاق، دورویی، دروغ گویی، چاپلوسی، افزایش آمار بزهکاری، پایی آمدن سن بزهکاری، اضمحلال فرهنگی قومی در ایران، نابودی خرده فرهنگ ها و گویش ها و زبان ها و.. همه و همه در حوزه فروپاشی اخلاقی دیده می شوند. فروپاشی اخلاقی ابتدای فروپاشی اجتماعی است. دین وارونه می شود، ملعبه می گردد و در خدمت امور سیاسی قرار می گیرد.

عمق و ژرفای فروپاشی اخلاقی طی چند سال گذشته به ویژه در ایام تبلیغات انتخابات بیش از همه خود را نشان می دهد. در حالی که قرار بود و هست که ما نسخه اخلاقی تر از سیاست و حکومت را به جهان عرضه کنیم. به راستی ما با خود چه می کنیم؟ 

بعد ارتقای منطقه گرگان و دشت به استان، اولین نشریات نیز پا به عرصه وجود نهادند. از آن جمله هفته نامه گلستان سلام به صاحب امتیازی و مدیرمسوولی فروزان آصف نخعی از جمله روزنامه نگاران مطرح جبهه اصلاحات است. البته پیش از او محمد آذری هفته نامه نیمروز را درمی آورد که اولاً دفتر مرکزی آن در آزادشهر بود و ثانیاً از کیفیت بسیار بدی برخوردار بود. اما سردبیر هفته نامه گلستان سلام خانم الهه موسوی همسر آقای آصف بود. دفتر کارشان در خیابان فرد جهان ششم بود؛ در بخشی از منزل مادری خانم موسوی. آصف بیشتر وقتش در تهران می گذشت و عمده امور هفته نامه بر دوش خانم موسوی بود. البته در این راه همکاران آن ها مثل ایمان مظفری یاریگرشان بودند. هم چنین گلستان سلام اولین نشریه رنگی استان نیز بشمار می رود.

سپس دفتر مرکزی نشریه محل زندگی اصلی خانواده آصف منتقل شد و مجوز آن از هفته نامه به روزنامه تبدیل شد. اما در هیئت روزنامه عمر آن سپندروزی بیش نبود و توقیف موقت! شد. خانم موسوی هم اکنون جزو کادر روزنامه اعتماد است. او کارشناسی روزنامه نگاری دارد و سخت پیگیر مسایل محیط زیستی است. او دو سالی است اقدام به راه اندازی وبلاگ پیدا و پنهانwww.peydapenhan1.persianblog.irکرده است.

این هم گزارش من از تشیع پیکر آیت الله طاهری گرگانی

گروه گزارش

سال ها بود از همین کوچه ها و خیابان ها می گذشت و مردم از سر احترام کلاه از سر برمی داشتند و به ایشان سلام می کردند. و روز عید غدیر خم که در ایران روز عید سادات است مردم برای دیدار ایشان در مدرسه اش صف کشیده بودند. خودش در منزل ممنوع الملاقات بود. ساعت حوالی 11 صبح بود که خبری پخش شد که از آيت الله سيدحبيب الله طاهري گرگاني نماينده مردم استان گلستان در مجلس خبرگان رهبري، دعوت حق را لبيك گفت. و این ضربه سختی بود چرا که اذا مات العالم ثلم فی الاسلام ثلمه لایسدها شیء. وي پس از تحمل يك دوره بيماري، پيش از ظهر امروز در بستر بيماري در منزل، دار فاني را وداع گفت و به ديدار حق شتافت. دکتر سمنانی مسوول تیم پزشکی ایشان و رییس دانشگاه علوم پزشکی استان گلستان بر سر  بالینش مرگ او را تایید کرد.

شب که شد به مناسبت رحلت این عالم جليل القدر، مراسم شب وداع با ایشان برگزار شد. در اين مراسم كه در حوزه علميه امام جعفر صادق(ع) گرگان برگزار شد جمع كثيري از آحاد مردم استان، روحانيون اهل تشيع و تسنن، ائمه جمعه و جماعات استان و مسولان لشكري و كشوري حضور داشتند. در همین ساعات پیام تسلیت مشترکی از سوی نماینده ولی فقیه در استان گلستان و استاندار گلستان پخش شد.

صبح امروز پيكر مطهر حضرت آیت الله را در محوطه مدرسه امام جعفر صادق(ع) كه سال ها محل تدريسش بود قرار گرفته اند. جمعیت بسیاری آمده. ساعت 9 روز یکشنبه هشتم دی ماه است. مداحان از نیم ساعت پیشتر مشغول بودند و مردم هم می آیند. محوطه مدرسه پر بود. کوچه مدرسه هم لبریز شده بود. آيت الله سيد كاظم نورمفيدي نماينده ولي فقيه در استان گلستان و امام جمعه گرگان نيز صبح امروز با حضور در كنار پيكر مطهر آيت الله طاهري گرگاني اقدام به قرائت فاتحه كردند. آیت الله میبدی، حجت الاسلام بهبهانی و... علمای بسیاری از سراسر استان آمده اند. آیت الله نورمفیدی در گفت و گو با خبرنگاران اين مصيبت را به امام زمان(عج)، رهبر معظم انقلاب، اعضاي مجلس خبرگان رهبري، مردم استان و بيت مكرم و فرزندان ايشان تسليت می گوید. ایشان اظهار داشت: هرگاه عالمي از دنيا رحلت مي‌كند شكافي در اسلام ايجاد مي‌شود و رحلت آيت‌الله طاهري براي روحانيت و مردم استان مصيبتي است و اميدواريم خداوند ايشان را با اجداد طاهرينش محشور كند. همه آمده اند اعم از اقشار مختلف مردم، شخصيت‌هاي لشكري و كشوري، نمايندگاني از بنياد شهيد كشور، نمايندگان استان در مجلس شورای اسلامی، ائمه جمعه شیعه و سنی استان، مردم از سراسر استان و از قوميت‌هاي مختلف و خانواده معظم شهدا در اين مراسم به صورت گسترده حضور يافته‌اند.

مداح اعلام می کند مردم به خیابان اصلی بروند. در ابتداي اين مراسم پيام رييس مجلس خبرگان رهبري قرائت شد و در ادامه تشييع پيكر آيت الله سيد حبيب الله طاهري آغاز شد. در خبرها آمده بود مرحوم آيت‌الله طاهري كه از بيماري كبد رنج مي‌برد، چندي پيش براي معاينات پزشكي به بيمارستان مراجعه كرده بود.

پیکر بر دوش نظامیان قرار می گیرد. امروز بازار گرگان براي شركت آحاد مختلف مردم در مراسم تشييع پيكر مطهر نماينده مردم گلستان در مجلس خبرگان رهبري تعطيل است و از سوی شورای تامین استان امروز را عزای عمومی اعلام کرده اند. مردم نقاط مختلف استان گلستان از ساعاتي قبل با حضور در مدرسه و خيابان هاي اطراف براي آخرين وداع با آيت الله طاهري حاضر شده‌اند.

رييس راهنمايي و رانندگي شهرستان گرگان نیز گفته است: به علت مراسم تشييع پيكر مطهر آيت‌الله طاهري در برخي از مسيرهاي شهر گرگان محدوديت ترافيكي ايجاد شده است. سرهنگ رجب تفتيك اين مسيرها را در خيابان امام خميني(ره) از تقاطع ميدان به طرف ميدان شهرداري و خيابان پاسداران از مقابل پارك شهر گرگان به طرف شهرداري اعلام كرد. به گفته وي؛ هم چنين از خيابان شهيد بهشتي حد فاصل مصلي گرگان تا ميدان شهرداري و از اين محل تا ميدان شهدا و امامزاده عبدالله، خيابان اول گرگان جديد و سي متري رسالت تا امامزاده و از رسالت غربي تا محل امامزاده طرح ممنوعيت تردد وسايل نقليه اعمال شده است. فرزندانش گریه می کنند، به ویژه حجت الاسلام آقاسیدعلی که مسوولیت مراسم خاکسپاری را نیز برعهده دارد.

به جرات می توان گفت که یکی از بزرگترین تشیع پیکرهایی است که مردم گلستان به چشم دیدند. جمعیت موج می زد. کسی را یارای حرکت نبود. شاگردانش که هرکدام امروز به منصب و درجه ای رسیده اند گریه می کردند. مداح از بالای ماشین فریاد برمی دارد عزا عزاست امروز... عزاست. آيت الله طاهري به اجداد طاهرينش پيوسته است. مداح او را ابوالشهید می خواند. می گوید آیت الله اکنون از روی اباعبدالله خجالت می کشد که آن حضرت پیکرش سه روز بر روی زمین بود اما پیکر آیت الله با عزت و احترام به خاک سپرده می شود. از روی مادرش فاطمه زهرا شرمنده است که در تشیع پیکرش دختر رسول خدا کسی نبود و در این مراسم جمعیت ده ها هزار نفری آمده اند.

پیکر آیت الله بر دوش نیروهای نظامی و انتظامی و در میان علما به سوی ابدیت می رود. مارش عزا نواخته می شود. مسوولین ادارات استان در میان جمعیت دیده می شوند. مرحوم آيت‌اله طاهري گرگاني يك دوره نماينده مردم مازندران در خبرگان رهبري و قانون اساسي و در دوره‌هاي دوم، سوم و چهارم نيز به عنوان نماينده مردم استان گلستان در مجلس خبرگان رهبري حضور داشتند. حق بر همین بود که چنین جمعیتی گرد آید. عالمی که عمری را با این مردم گذرانده است و در تلخ و شیرین نظام یار بوده است. ستاد ارتحال آيت الله طاهري گرگاني مراسم باشکوهی را تدارک دیده بود.

صدا و سیمای مرکز گلستان از دیروز تاکنون سنگ تمام گذاشته و به پوشش کامل مراسم مشغول بود. مطبوعات استان نیز حضور داشتند. هفته نامه سلیم ویژه نامه ای را آماده کرده بود. آیت الله با کوله باری از سختی ها و غم ها رفت. سیل جمعیت به امامزاده عبدالله گرگان رسیدند. قرار است آیت الله را در کنار مزار پدرخانمش دفن کنند. نیروهای ستاد مردم را نظم می دهند. نماز میت آغاز می شود. حضرت آیت الله میبدی نماز را می خواند. تمام محوطه امامزاده صف بسته اند. زنان هم اقتدا کرده اند.

منافقان در ۲۸ شهريور سال ۶۰ روبه روي مسجدالرضا(ع) آذربايجاني‌هاي گرگان قصد ترور ايشان را داشتند كه اين ترور نافرجام ماند اما آيت‌الله طاهري به درجه جانبازي نائل شد. روزی جانباز شد و امروز چون شهدا تشیع و به خاک سپرده شد. روحش شاد و راه علما مستدام باد.