دشت

روابط عمومی، کاری با نشاط اما نفس گیر است

گفتگو: روح الله کلانتری

جعفر خاندوزی از جمله اهالی مطبوعات استان گلستان است که توفیق داشته به سمت مدیر روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان گلستان منصوب شود. او سال ها عضو هیئت تحریریه روزنامه گلشن مهر بود و در بخش های مختلف قلم زده است. هم چنین چندین دوره عضو شورای مرکزی خانه مطبوعات استان هم بود. هرچند به موازات آن در روابط عمومی چندین اداره نیز کار کرده است. مسئولیت روابط عمومی دفتر نمذاینده ولی فقیه در استان گلستان و امام جمعه گرگان از جمله مسئولیت های اوست. حالا او در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مشغول شده و از کار خود راضی است. جالب توجه آن که سرپرست این سازمان نیز خود حدود یک دهه مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان گلستان بود.

این بار به سراغ خاندوزی رفتیم وبا او از مسایل و مشکلات روابط عمومی ها و بسیاری موضوعات دیگر سخن گفتیم.

* آقای خاندوزی روزنامه نگاری کجا، مسئولیت روابط عمومی کجا؟ در آن یکی، نگاه انتقادی نهفته اما در این یکی نگاه و رویکرد جانبدارانه؟

(می خندد) با هم منافاتی ندارند اما باید اندکی تبیین شوند تا موضوع ملموس تر شود. ببینید، کسی که به صورت فعال و جدی در نشریات و کلاً رسانه های کشور کار می کند خود بخود نگاهی از بیرون و انتقادی به اطراف خود دارد. دائماً سئوال می کند و چون و چرا می کند. چرا که یکی از مهمترین ویژگی های رسانه ها همین است. البته این نگاه و رویکرد انتقادی معطوف به اصلاح و رفرم است نه تخریب و آنارشیسم. نگاهی که نقاط ضعف و قصور را نشان می دهد تا مرتفع شوند. اما ماهیت و حرکت جوهری روابط عمومی ها فرق می کند. روابط عمومی ها دارای خصلت آگاهی و به فرموده قرآن به دنبال "نبا" هستند. یعنی یا خبر می گیرند و یا خبر می دهند به معنای اعم. در این بین، ارسال اخبار هم هست که در این بخش خبر به معنای اخص خود بکار می رود. روابط عمومی ها در تلاشند نقاط مثبت را به اطلاع رسانه ها برسانند و با ادبیاتی لیّن و نرم برخورد می کنند. آن ها چون ذاتاً به پرسش ها پاسخ می دهند بنابراین رفتاری آرام و روندی آهسته دارند. اصطلاحاً، روابط عمومی ها دروازه بانانی هستند که گلرهای آن مطبوعاتند. از سوی دیگر چنین تعبیری را نیز می توان بکار برد که مطبوعات اصولاً ادبیات چپ و نومحافظه کارانه دارند اما روابط عمومی ها از فضای رفرمیستی و اگوستینی پیروی می کنند.

* یعنی همه روابط عمومی ها این جوری هستند؟

بالطبع نه. اما این که چون عده ای در پی مداهنه و تملق هستند و مدیران را بدعادت می کنند پس همه روابط عمومی ها این گونه اند این هم برداشتی اشتباه است. بحث من پیرامون بنیادهای روابط عمومی است و این که رفتارهای مدیران روابط عمومی را مورد مداقه قرار دهیم. متاسفانه یکی از اشکالات روابط عمومی ها در ایران و کلاً جهان سوم، رفتارها و اقدامات یک سویه برخی از آن ها در کتمان واقعیات ادارات تحت پوشش خود هستند. این عده از پرسش های مسبوعات و رسانه ها هراس دارند و مطبوعات را چون دشمان خود می پندارند که یا باید از آن ها دوری کرد و یا آن که آن ها را با چند تا آگهی مختصر خرید. ویژگی که راه را بر هرگونه تعامل درست و منطقی بین روابط عمومی ها و رسان ها بسته است. فضای این دو هم اکنون به شدت مه آلود و وهم انگیز است.

به اعتقاد من روابط عمومی، کاری با نشاط اما نفس گیر است. از این جهت که مدیر روابط عمومی باید شش دانگ حواسش به بسیاری از مسایل ریز و درشت چه در داخل اداره و چه در سطح جامعه باشد.

* یعنی منابع روابط عمومی ها و نشریات در تقابل با هم هستند؟

نه این جوری نیست. اتفاقاً در راستای هم هستند. روابط عمومی دارای ماهیتی رسانه ای است و در طبقه بندی ها، در صف رسانه ها قرار می گیرد. در حوزه مباحث رسانه ای، روابط عمومی هایی را موفق می دانند که با به خدمت گرفتن شیوه ها و روش های نوین ارتباطی و مهارت های ارتباطی، بتواند حداکثر همکاری را جلب و بیشترین بهره وری را از رسانه های جمعی کسب کنند. شناخت امکانات رسانه ای کشور، از جمله وظایف و مسئولیت های اساسی مدیریت رسانه ای در روابط عمومی است. مدیریت بهره وری از رسانه ها دارای یک هسته مرکزی برای بالا بردن توان اطلاع رسانی توسط دست اند کاران مربوط است. یک روابط عمومی توانمند و پویا وظیفه دارد در جهت تعادل و توازن عملکرد و ماهیت تشکیلات و نهاد با هدف های درازمدت و تبیین شده، حرکت کند.

* برخی از روابط عمومی ها هستند به محض قبول مسئولیت خود را کاملاً غیر سیاسی جلوه می دهند. به نظر شما چرا؟

شما می گویید غیر سیاسی جلوه می دهند. اما من اعتقاد دارم و می شناسم عده ای از همکاران خودم را که این مساله را برای خود امتیاز هم می دانند. در حالی که یکی از مبانی مهم روابط عمومی آگاهی و اطلاع از جریانات سیاسی و نوع تاثیرگذاری آن ها بر اداره متبوع است. این عده چون سیاست را با سیاسی بازی اشتباه گرفته اند این چنین برخورد می کنند. منظور اصلی آن ها این است که ما اهل سیاسی بازی نیستیم.

* خود شما به کدام جناح تعلق خاطر دارید؟

فرقی نمی کند که من و شما به کدام جناح تعلق داریم. به نظرم بیش از همه باید به فکر عزت نفس، مناعت و صداقت در کار باسیم. عمل سیاسی در ایران از نبود این اوصاف به شدت رنج می برد. رفتاری حذفی در فضای سیاسی کشور موج می زند. جناح خاصی را هم متهم نکنیم. در این زمینه همه دولت های پس از انقلاب یکی کمتر و یکی بیشتر، رفتار قابل دفاعی نداشته اند. سیاست ما در صورتی عین دیانت ما می شود که عمل سیاسی متکی بر اوصاف مذکور باشد. تدبیر با دروغ گویی فرق می کند. مدیر روابط عمومی باید سیاسی باشد اما نه به آن معنا که تعلقش بر مسئولیتش غلبه کند. همه ما فرزندان این نظام هستیم. کسی که به خاطر این که از مافوق دلخوری و کدورت دارد در کارش کم فروشی می کند هم به حق الناس و حق الله جفا کرده است. دولت احمدی نژاد دولت این نظام است نه دولت اصولگرایان. همان گونه که دیگر دولت ها چنین بودند. اختلاف نظر سیاسی باید وجود داشته باشد اما نه در محیط اداری بلکه بیرون از اداره.  

* اما یک سئوال تخصصی، در حرفه شما تخصص چقدر نقش دارد؟

بسیار زیاد. اصلاً روابط عمومی یک حرفه و شغل کاملاً تخصصی و علمی است. امروز اگر کسی کامپیوتر و تمام علوم مرتبط با آن اعم از اینترنت، طراحی، تایپ و... آشنایی نداشته باشد نمی تواند مدیر موفقی باشد. روابط عمومی که تنها پارچه چسباندن نیست. از سوی دیگر، یکی از ویژگی های تخصصی روابط عمومی، مدیریت است. کسی که توانایی و شرایط مدیریت را ندارد نباید وارد کار روابط عمومی شود. علوم و گرایش های علمی زیادی در کار روابط عمومی نقش دارند. حتی تحولات شتابناک در عرصه های فن آوری، جهانی شدن و روابط عمومی، وضعیت جدیدی را پیش روی ما گذاشته است که به ناچار از روابط عمومی الکترونی به سوی روابط عمومی سمانتیک(معنایی)گام برمی داریم از این روی ضرورت شناخت ودرک این تحولات می باید در دستور کار تمامی مدیران و کارشناسان روابط عمومی ها قرار گیرد. در واقع از این پس وارد حوزه معنایی و انتولوژی می شویم. انتولوژی وب معنایی مبتنی بر حجم فزاینده اطلاعات موجود در فضای مجازی است. در این فضا بر اساس داده های شخصی کاربران و اطلاعات جمعی، وب می تواند برای هر خواسته ای از خواسته های کاربران برنامه ریزی کند. مثلاً برای تبلیغات بگویید چه چیزی را می خواهید تبلیغ کنید تا وب بگوید در چه رسانه ای با چه هزینه ای و... تبلیغ کنید. در هر حال از امروز حتی باید با موضوع روابط عمومی الکترونیکی خداحافظی کرد و به روابط عمومی سمانتیک سلام داد.

* دوست دارم در مورد مدیریت در روابط عمومی توضیح بیشتری دهید؟

نقش و جایگاه مدیریت در روابط عمومی به مثابه اعمال مدیریت در مدیریت است. بدین معنا که باید برنامه ریزی مدیریت در روابط عمومی مدنظر قرارگیرد و از طرف دیگر، خود روابط عمومی و فعالیت آن به عنوان یک وظیفه مدیریتی مطرح باشد. بنابر این موضوع مدیریت و مدیریت رسانه ای در جایگاه روابط عمومی، از جمله مقوله های مهمی است که جای بحث، تامل و تعمق  فراوان دارد. نقش و اهمیت مدیریت و برنامه ریزی در کار روابط عمومی تا مرحله ای پیش رفته که حتی در بیشتر تعاریفی که از روابط عمومی شده، پای علم مدیریت در این حرفه به میان آمده است.

* با تشکر از شما که در این گفتگو شرکت کردید؟